X
تبلیغات
رایتل
سکولاریسم اخلاقی: مذموم یا پسندیده؟ - برداشت
اینجا همه برداشت ها شخصی است.
سکولاریسم اخلاقی: مذموم یا پسندیده؟
پنج‌شنبه 4 آبان 1396 ساعت 07:38 | نوشته ‌شده به دست پرنیان خان زاده

بنابر تعریفی، سکولاریسم اخلاقی به معنی جداسازی یا جدا انگاری اخلاق از دین است. طبق این تعریف رابطه ای دو طرفه بین دین و اخلاق وجود ندارد و هر یک جدا از هم می توانند هویتی مستقل داشته باشند. در پیشینه تفکر اسلامی نیز این نظریه تحت عنوان "حسن و قبح الهی" مورد توجه قرار گرفته شده است.   با نگاهی به عقاید اشاعره می توان در یافت که پیروان این مکتب مباینتی بین حکم شارع و حکم اخلاقی نمی دانستند و هر آنچه را که شارع عملی نیکو بداند و بر انجام آن فرمان دهد، امری "اخلاقی" می دانند و این حسن و قبح را به ذات این عمل یا رفتار مربوط نمی دانند. در طرف دیگر معتزله با اعتقاد بر این که رفتار و اعمال به صورت ذاتی دارای حسن و قبح هستند، بر این باورند که اعمال می توانند اخلاقی یا غیر اخلاقی باشند، بدون وابستگی به فرمان شارع و دینی بودن. 

دکتر سروش با تعریف یک مفهوم بر مبنای میزان خدمت گزار بودن یک عمل، طبقه بندی را ارائه داده است که شاید بتواند نگاهی جامع تر برای سبک زندگی دینی و غیردینی بدست بدهد. ایشان با دسته بندی کردن اخلاق در دو گروهِ "اخلاق خادم" و "اخلاق مخدوم" به شرح رابطه بین دین و اخلاق پرداخته اند. در تعریف "اخلاق خادم" یا "اخلاق کاربردی" ، اعمالی که نتیجا سبب بهبود وضعیت زیست جمعی افراد بشر می شوند و ادامه حیات را در بستری سالم تر و راحت تر موجب می شوند، قرار می گیرند. بطور مثال، دروغ گفتن تقریبا در تمام جوامع و فرهنگ های بشری مورد مذمت قرار گرفته است، چرا که با ایجاد محیطی نا امن و نامطمئن سبب بروز رفتارهای ناهنجار و شکستن حرمتهای مورد قبول در جامعه می شود و شرایط زیستنی سالم و شاداب و بدون اضطراب از جامعه را خواهد گرفت. پس چه شارع، حکمی بر این عمل وضع بکند و چه نکند این عمل به خودی خود و صرف نظر از احکام دینی، به دلیل آسیبهایی که بر سندیت عقل می تواند بر مصلحت جمع بزند، عملی مذموم خواهد بود. پس اخلاق خادم برای خدمت به بشر بوجود آمده است و قوانینی را شامل می شود که موجب زیستنی هرچه آسان تر و امن تر خواهد شد.

از طرف دیگر، اخلاق مخدوم، دایره ای را شامل می شود که هر فرد بر اساس اعتقادش به دینی خاص و یا عدم اعتقادش بر آن، می تواند بر آن باور داشته باشد و یا خیر. اخلاقی که اعمالی شامل عبادت،حجاب، دعا و در صورت کلی مناسک مذهبی را امری پسندیده می داند و با اعتقاد بر حضور قدرتی الهی این اعمال را در راستای جلب رضایت وی می داند، در زمره اخلاق مخدوم قرار می گیرند. پس اعمالی که عموما بر مبنای احکام دینی وضع می شوند و انجام یا ترک آنها ضرری عقلی را در نگاهی، در پی نخواهد داشت و در نتیجه حسن و قبحی ذاتی ندارند، می توان در این گروه قرار داد.

نکته ای که در این طبقه بندی حتما باید مورد توجه قرار بگیرد، نقش تفکر انسانی و عقل بشری در این قانون گذاری هاست. همانطور که اشاره شد در گروه اول، گواه عقلی برای این ارزش گذاری کافی به نظر می رسد و با رجوع به آن می توان رفع مشکل کرد. از طرفی با گذشت زمان، و تغییر عرف جوامع، بعضی اعمال که پیشتر غیر اخلاقی و  مذموم شمرده می شدند می توانند در زمره اعمال اخلاقی قرار بگیرند و ملاک تنها سود و زیانی است که عقل آن را تعیین می کند. این مسئله چالش بزرگی را پیش روی متفکران قرار داده است و با ایجاد ارزش هایی دوگانه باعث سردرگمی شده است، چراکه با باور داشتن به "اخلاق مخدوم" بعضی از اعمال مورد مذمت صریح دینی قرار گرفته اند که عقل برای آنها ضرری قائل نیست. 

به نظر شخص نگارنده، سکولاریسم اخلاقی  و زدودن نقش دین و احکام، از ارزش های اخلاقی می تواند در موارد بسیاری موجب فهم عمیق تر و هم چنین دوری از تعصب و جزم اندیشی شود و با ایجاد بستری تعاملی با فرهنگ ها و ادیان دیگر، زیستنی سالم تر و با نشاط تر برای تمام ابنای بشر به ارمغان بیاورد و در موارد اختلاف با نگاهی مبتنی بر درک و احترام، محیطی امن برای رشد نظرات متفاوت بوجود آورد. چرا که دنیای امروز، دنیای حاکمیت عقلانیت و تدبر بر فرمان و فرمانبری است و امید این است که هر فرد با سلیقه و تفکر شخصی بتواند راهی  که زیستنش را مفید و رضایت بخش می کند، انتخاب کند.


چاپ این مطلب: کلیک کنید

(1 لایک)
نظرات (2)
پنج‌شنبه 4 آبان 1396 ساعت 10:08
انواع مواضع در مورد رابطه بین دین و اخلاق قابل تصورند. برخی معتقدند دین به عنوان راهنمای زندگی اخلاقی ضروری است. این ایده برای بیش از ۲۰۰۰ سال مطرح بوده‌است. افکار مختلفی درباره چگونگی برخاستن این ایده وجود دارند. برای مثال به نظر اپستاین، این ایده یک تلاش هماهنگ خداباوران برای زیر سؤال بردن ایده‌های غیردینی بوده‌است: «مقامات محافظه‌کار از دوران کهن، استراتژی مقابله هوشمندی دربرابر شک‌گرایی مذهبی داشته‌اند - معتقد کردن عوام که بی‌خدایی غیراخلاقی است و متهم کردن دشمنان خود به بی‌خدا بودن
پنج‌شنبه 4 آبان 1396 ساعت 09:58
http://blogsazan.com
ثبت وبلاگ رایگان در سیستم وبلاگ دهی بلاگسازان

(از طریق پیامک و بدون اتصال به اینترنت در وبلاگ خود مطلب منتشر کنید )
با امکان پشتیبان گیری از تمامی مطالب وبلاگ و ذخیره آن در رایانه شخصی خود
امتیاز: 0 0
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد
 
آمار
بازدیدکنندگان : 3291